چگونه با لجبازی کودکان رفتار کنیم؟
برای رفتار صحیح با کودک لجباز، نباید وارد جنگ قدرت شوید یا با داد، تهدید و تنبیه پاسخ دهید. بهتر است ابتدا علت رفتار کودک را پیدا کنید، احساس او را بشناسید، قوانین کوتاه و مشخص تعیین کنید، انتخاب‌های محدود به او بدهید و در عین حال روی قوانین مهم به‌صورت آرام و ثابت بمانید. لجبازی یا رفتار مقابله‌ای در سال‌های ابتدایی زندگی، به‌ویژه هنگام شکل‌گیری استقلال کودک، می‌تواند طبیعی باشد؛ اما والدین باید رفتارهای خطرناک مانند ضربه‌زدن، گازگرفتن یا آسیب‌رساندن به دیگران را متوقف کنند.
تقریباً بسیاری از والدین در دوره‌ای از رشد فرزند خود با جمله‌هایی مانند «نمی‌خوام»، «نمیام»، «خودم می‌دونم»، «نمی‌خوام اینو بپوشم» یا «نه!» روبه‌رو می‌شوند.
گاهی کودک برای انجام یک کار ساده مقاومت می‌کند؛ گاهی بر سر غذا خوردن، لباس پوشیدن، خوابیدن، جمع کردن اسباب‌بازی‌ها یا رفتن به مهدکودک بحث ایجاد می‌شود و در بعضی مواقع این مقاومت به گریه، فریاد، پرت کردن وسایل یا حتی کتک زدن دیگران می‌رسد.
در چنین شرایطی ممکن است والدین احساس کنند کودک عمداً قصد اذیت کردن آنها را دارد. اما در بسیاری از موارد، آنچه از بیرون «لجبازی» دیده می‌شود، می‌تواند ترکیبی از استقلال‌طلبی، خستگی، گرسنگی، ناتوانی در بیان احساسات، ناکامی یا تلاش کودک برای به دست آوردن کنترل بیشتر باشد.
CDC توضیح می‌دهد که کودکان نوپا و پیش‌دبستانی هنوز در مدیریت احساسات و بیان کامل نیازهای خود مهارت کافی ندارند و در این سن، فوران‌های هیجانی و کج‌خلقی شایع است.
بنابراین هدف والدین نباید این باشد که کودک را صرفاً «ساکت» یا «مطیع» کنند. هدف مهم‌تر این است که کودک به‌تدریج یاد بگیرد احساسات خود را بشناسد، خواسته‌هایش را با کلمات بیان کند، محدودیت‌ها را بپذیرد و رفتار قابل قبول را جایگزین رفتار آسیب‌زا کند.
لجبازی کودکان دقیقاً چیست؟
«لجبازی» یک اصطلاح روزمره است و همه رفتارهای مقاومتی کودکان الزاماً یک مشکل رفتاری محسوب نمی‌شوند.
کودک ممکن است در برابر درخواست والد مخالفت کند، چون:
- خسته است.
- گرسنه است.
- سرگرم بازی است و نمی‌خواهد بازی را متوقف کند.
- نمی‌تواند خواسته خود را به‌خوبی بیان کند.
- می‌خواهد مستقل باشد.
- گزینه‌های زیادی در اختیار ندارد.
- احساس می‌کند کسی به حرفش گوش نمی‌دهد.
- از تغییر ناگهانی برنامه ناراحت شده است.
- نمی‌داند چگونه خشم یا ناامیدی خود را کنترل کند.
در سال‌های ابتدایی زندگی، کودک به‌تدریج متوجه می‌شود که می‌تواند انتخاب کند و نظر خودش را داشته باشد. همین استقلال‌خواهی گاهی از دید والدین به شکل «لجبازی» دیده می‌شود. CDC نیز در توضیح رشد کودکان ۲ تا ۳ ساله به افزایش استقلال و رفتارهای مقابله‌ای در این دوره اشاره می‌کند.
چرا کودکان لجبازی می‌کنند؟
برای حل رفتار لجبازانه، بهتر است ابتدا علت آن را بشناسیم.
۱. تلاش برای استقلال
کودک با بزرگ‌تر شدن دوست دارد کارهای بیشتری را خودش انجام دهد.
جمله‌هایی مانند:
«خودم انجام می‌دم!»
در بسیاری از موارد نشانه تمایل کودک به استقلال است.
اگر والدین برای تمام کارهای کودک تصمیم بگیرند، ممکن است مقاومت او بیشتر شود.
راهکار مناسب این است که در موارد غیرضروری، فرصت انتخاب محدودی به کودک بدهید.
مثلاً:
«اول لباس بپوشی یا اول مسواک بزنی؟»
کودک در این حالت احساس می‌کند بخشی از تصمیم‌گیری را در اختیار دارد، در حالی که چارچوب کلی همچنان توسط والد تعیین شده است.
۲. خستگی و کم‌خوابی
کودک خسته معمولاً تحمل کمتری در برابر محدودیت و ناکامی دارد.
ممکن است موضوعی که در حالت عادی برای او اهمیت زیادی ندارد، هنگام خستگی به یک بحران تبدیل شود.
به همین دلیل آکادمی اطفال آمریکا توصیه می‌کند والدین محرک‌های رایج کج‌خلقی، مانند گرسنگی و خستگی، را بشناسند و تا حد امکان نیازهای اساسی کودک را پیش‌بینی کنند.
۳. گرسنگی
گاهی کودک به‌جای اینکه بگوید «گرسنه‌ام»، شروع به گریه یا مخالفت می‌کند.
اگر متوجه شدید رفتارهای دشوار کودک معمولاً پیش از وعده‌های غذایی اتفاق می‌افتد، برنامه غذایی منظم می‌تواند کمک‌کننده باشد.
۴. ناتوانی در بیان احساسات
کودک خردسال ممکن است احساس بسیار شدیدی داشته باشد، اما واژه کافی برای توضیح آن نداشته باشد.
مثلاً ممکن است ناراحت باشد که بازی تمام شده است، اما به‌جای اینکه بگوید:
«من هنوز می‌خواهم بازی کنم.»
شروع به گریه یا فریاد کند.
در چنین شرایطی والد می‌تواند احساس کودک را با کلمات ساده نام‌گذاری کند:
«می‌دونم ناراحتی چون می‌خواستی بیشتر بازی کنی.»
CDC توصیه می‌کند والد احساس کودک را معتبر بداند، آرام بماند و در عین حال برای رفتارهای نامناسب حد مشخص کند.
هنگام لجبازی کودک چه کار کنیم؟
۱. ابتدا خودتان آرام بمانید
این شاید سخت‌ترین اما مهم‌ترین اصل باشد.
اگر کودک فریاد می‌زند و والد نیز فریاد می‌زند، معمولاً شرایط آرام‌تر نمی‌شود.
کودک باید ببیند بزرگسال می‌تواند در شرایط سخت احساسات خودش را کنترل کند.
آرام بودن به معنی قبول کردن هر رفتاری نیست.
می‌توانید هم‌زمان آرام و قاطع باشید.
مثلاً:
«می‌فهمم عصبانی هستی، اما اجازه نمی‌دم کسی را بزنی.»
این جمله هم احساس کودک را نادیده نمی‌گیرد و هم مرز رفتاری را مشخص می‌کند.
۲. وارد جنگ قدرت نشوید
یکی از اشتباهات رایج این است که والد و کودک وارد مسابقه «چه کسی کوتاه می‌آید؟» شوند.
والد می‌گوید:
«باید الان لباس بپوشی.»
کودک می‌گوید:
«نمی‌پوشم.»
والد تکرار می‌کند:
«گفتم بپوش!»
کودک بلندتر می‌گوید:
«نمی‌پوشم!»
و بحث ادامه پیدا می‌کند.
در این شرایط بهتر است گفت‌وگو کوتاه و روشن باشد.
مثلاً:
«می‌دونم دوست داری بازی کنی. الان وقت لباس پوشیدنه. می‌خوای لباس آبی رو بپوشی یا سبز؟»
به این ترتیب، قانون اصلی تغییر نکرده اما کودک یک انتخاب محدود دریافت کرده است.
آکادمی اطفال آمریکا نیز ارائه انتخاب‌های کوچک و مشخص را در زمان کج‌خلقی کودک یکی از راهکارهای قابل استفاده می‌داند.
۳. احساس کودک را تأیید کنید، نه رفتار نامناسب را
این دو موضوع با هم تفاوت دارند.
تأیید احساس یعنی:
«می‌دونم عصبانی هستی.»
اما تأیید رفتار نامناسب یعنی اجازه دادن به کودک برای کتک زدن یا آسیب رساندن.
می‌توان گفت:
«عصبانی شدن اشکالی نداره، اما زدن دیگران قابل قبول نیست.»
این شیوه به کودک کمک می‌کند بفهمد داشتن احساسات مختلف طبیعی است، اما برای ابراز آنها باید از روش‌های مناسب استفاده کند.
۴. قوانین خانه را کوتاه و واضح کنید
کودک خردسال نمی‌تواند تعداد زیادی قانون پیچیده را به خاطر بسپارد.
بهتر است قوانین خانواده ساده باشند.
مثلاً:
- به هم آسیب نمی‌زنیم.
- وسایل را پرت نمی‌کنیم.
- هنگام صحبت دیگران، نوبت را رعایت می‌کنیم.
- اسباب‌بازی‌ها را بعد از بازی جمع می‌کنیم.
CDC توصیه می‌کند قوانین خانوادگی مشخص، قابل فهم و متناسب با توانایی کودک باشند و والدین نیز آنها را به شکل ثابت اجرا کنند. برای کودکان کم‌سن، تعداد محدودی قانون ساده معمولاً قابل مدیریت‌تر است.
۵. به کودک انتخاب‌های محدود بدهید
کودک معمولاً از داشتن اختیار محدود استقبال می‌کند.
به جای سؤال‌های کاملاً باز، دو گزینه مناسب ارائه دهید.
مثلاً:
«می‌خوای اول مسواک بزنی یا لباس خوابت رو بپوشی؟»
یا:
«می‌خوای خودت اسباب‌بازی‌ها رو جمع کنی یا من کمکت کنم؟»
نکته مهم این است که فقط گزینه‌هایی را ارائه کنید که واقعاً با آنها موافق هستید.
اگر قرار نیست کودک امشب بیرون برود، نباید بپرسید:
«می‌خوای بریم بیرون یا نه؟»
زیرا سؤال، انتخاب واقعی ایجاد کرده است.
۶. قبل از تغییر فعالیت به کودک هشدار بدهید
بسیاری از کودکان زمانی که ناگهان مجبور می‌شوند فعالیت مورد علاقه خود را متوقف کنند، واکنش شدیدی نشان می‌دهند.
فرض کنید کودک مشغول بازی است و ناگهان می‌گویید:
«بلند شو، باید بریم.»
ممکن است کودک مقاومت کند.
بهتر است چند دقیقه قبل اطلاع دهید:
«پنج دقیقه دیگه وقت رفتنه.»
بعد:
«دو دقیقه دیگه بازی رو تموم می‌کنیم.»
و در نهایت:
«وقت رفتنه. دوست داری خودت اسباب‌بازی رو بذاری سر جاش یا من کمکت کنم؟»
روتین و پیش‌بینی‌پذیری می‌تواند به کودک کمک کند بداند چه چیزی در ادامه اتفاق می‌افتد. CDC بر اهمیت ثبات، قابل پیش‌بینی بودن و پیگیری والد در قوانین و برنامه‌های روزانه تأکید می‌کند.
۷. رفتار خوب کودک را سریع و مشخص تشویق کنید
گاهی والدین فقط زمانی به رفتار کودک توجه می‌کنند که کودک کار اشتباهی انجام داده است.
اما توجه مثبت به رفتار مطلوب اهمیت زیادی دارد.
به جای گفتن:
«آفرین!»
می‌توانید دقیق‌تر بگویید:
«دیدم وقتی گفتم وقت جمع کردن اسباب‌بازی‌هاست، خودت شروع کردی. خیلی خوب همکاری کردی.»
این نوع تشویق به کودک نشان می‌دهد دقیقاً چه رفتاری مورد قبول والد است.
CDC نیز بر تشویق مشخص و مثبت رفتار مطلوب تأکید دارد.
۸. در برابر رفتارهای خطرناک کوتاه و قاطع باشید
همه رفتارها را نمی‌توان نادیده گرفت.
اگر کودک می‌زند، گاز می‌گیرد، لگد می‌زند یا چیزی را به سمت دیگران پرتاب می‌کند، والد باید وارد عمل شود.
می‌توانید دست کودک را به‌آرامی متوقف کنید و بگویید:
«نمی‌ذارم به کسی آسیب بزنی.»
سپس کودک را از موقعیت خطرناک دور کنید.
آکادمی اطفال آمریکا تأکید می‌کند رفتارهایی مانند ضربه زدن، لگد زدن، گاز گرفتن و پرتاب کردن وسایل را نباید صرفاً نادیده گرفت.
۹. هنگام عصبانیت زیاد، سخنرانی نکنید
وقتی کودک در اوج گریه و عصبانیت است، توضیح‌های طولانی معمولاً کمکی نمی‌کنند.
در آن لحظه بهتر است جملات کوتاه استفاده کنید.
مثلاً:
«می‌دونم ناراحتی.»
«من کنارتم.»
«زدن ممنوعه.»
بعد از اینکه کودک آرام شد، می‌توان درباره اتفاق صحبت کرد.
۱۰. حواس کودک را در زمان مناسب پرت کنید
برای کودکان کم‌سن، تغییر موقعیت یا پیشنهاد یک فعالیت جایگزین گاهی مؤثر است.
اگر کودک به دلیل یک اسباب‌بازی نامناسب ناراحت شده، می‌توانید گزینه دیگری پیشنهاد کنید.
یا اگر در محیطی هستید که کودک بیش از حد تحریک شده، تغییر محیط می‌تواند کمک کند.
آکادمی اطفال آمریکا نیز حواس‌پرتی و انتقال کودک به فعالیت یا فضای دیگر را از راهکارهای قابل استفاده برای مدیریت کج‌خلقی می‌داند.
۱۱. اگر «نه» گفتید، تا حد امکان ثابت بمانید
یکی از مشکلات مهم زمانی ایجاد می‌شود که کودک متوجه شود با گریه بیشتر، فریاد بلندتر یا اصرار طولانی می‌تواند تصمیم والد را تغییر دهد.
برای مثال:
والد: «امروز شکلات نمی‌خوریم.»
کودک گریه می‌کند.
والد: «باشه، فقط یکی.»
کودک یاد می‌گیرد که اصرار نتیجه می‌دهد.
البته شرایط همیشه یکسان نیست و والدین هم ممکن است تصمیم خود را تغییر دهند. اما در قوانین مهم، ثبات و قابل پیش‌بینی بودن واکنش والد اهمیت زیادی دارد. CDC نیز بر consistency و follow-through در اجرای قوانین تأکید می‌کند.
۱۲. بعد از آرام شدن کودک درباره اتفاق صحبت کنید
زمان آموزش، وسط بحران نیست.
بعد از اینکه کودک آرام شد، می‌توانید کوتاه درباره اتفاق صحبت کنید.
مثلاً:
«تو خیلی عصبانی شدی چون نمی‌خواستی بازی تموم بشه. دفعه بعد می‌تونی بگی هنوز می‌خوام بازی کنم، اما نمی‌تونی وسایل رو پرت کنی.»
به این ترتیب کودک راه جایگزین را یاد می‌گیرد.
هدف این است که کودک در دفعات بعد به جای رفتار شدید، از کلمات استفاده کند.
۱۳. به کودک مهارت حل مسئله یاد بدهید
لجبازی گاهی از اینجا می‌آید که کودک راه‌حل دیگری بلد نیست.
مثلاً دو کودک یک اسباب‌بازی می‌خواهند.
به جای اینکه فقط بگوییم:
«دعوا نکنید!»
می‌توانیم بپرسیم:
«چه راهی پیدا کنیم که هر دو بتوانید بازی کنید؟»
والد می‌تواند گزینه‌هایی مانند نوبتی بازی کردن، انتخاب اسباب‌بازی دیگر یا استفاده مشترک را پیشنهاد کند.
CDC نیز در توصیه‌های مربوط به کودکان پیش‌دبستانی بر کمک به کودک برای طی کردن مراحل حل مسئله هنگام ناراحتی تأکید دارد.
۱۴. از تنبیه بدنی و تحقیر استفاده نکنید
زدن، ترساندن، تحقیر کردن یا برچسب زدن به کودک راهکار مناسبی برای آموزش کنترل رفتار نیست.
جمله‌هایی مانند:
«تو بچه بدی هستی.»
به جای رفتار، هویت کودک را هدف قرار می‌دهند.
بهتر است رفتار را مشخص کنید:
«پرتاب کردن اسباب‌بازی خطرناکه.»
یا:
«زدن خواهر ممنوعه.»
CDC در راهنمای رفتار با کودکان، فریاد زدن، تنبیه بدنی و شرمنده کردن کودک را در زمره شیوه‌های نامناسب توجه منفی قرار می‌دهد و بر ارتباط مثبت، قوانین روشن و پیامدهای متناسب تأکید می‌کند.
تفاوت قاطعیت با خشونت در تربیت کودک
قاطع بودن به معنای عصبانی بودن نیست.
والد قاطع می‌تواند با صدای آرام بگوید:
«می‌دونم می‌خوای بیشتر بازی کنی، اما الان زمان خواب است.»
والد خشن ممکن است فریاد بزند:
«چند بار باید بهت بگم؟! همین الان برو بخواب!»
در روش قاطعانه، قانون مشخص است اما رابطه والد و کودک حفظ می‌شود.
با لجبازی کودک در مکان عمومی چه کنیم؟
این یکی از سخت‌ترین موقعیت‌ها برای والدین است.
فرض کنید کودک در فروشگاه شروع به گریه می‌کند و چیزی می‌خواهد.
اول سعی کنید آرام بمانید.
اگر خواسته کودک منطقی نیست، لازم نیست صرفاً به دلیل حضور دیگران تصمیم خود را تغییر دهید.
می‌توانید نزدیک کودک بمانید و بگویید:
«می‌دونم این اسباب‌بازی رو می‌خوای، اما امروز قرار نیست بخریم.»
اگر کودک فقط گریه می‌کند و خطری وجود ندارد، توجه اضافی به رفتار نمایشی ممکن است لازم نباشد. اما اگر کودک به دیگران آسیب می‌زند یا وسایل را پرت می‌کند، باید برای حفظ ایمنی وارد عمل شوید. راهنمای آکادمی اطفال آمریکا نیز میان کج‌خلقی قابل مدیریت و رفتارهای آسیب‌زا تفاوت می‌گذارد.
اگر کودک در برابر خوابیدن لجبازی می‌کند چه کنیم؟
برای خواب، داشتن روتین بسیار مهم است.
یک ترتیب مشخص ایجاد کنید:
حمام → لباس خواب → مسواک → قصه → خواب
این برنامه را تا حد امکان در ساعت‌های تقریباً ثابت اجرا کنید.
همچنین بهتر است پیش از رسیدن به مرحله خواب، فعالیت‌های بسیار هیجان‌انگیز کاهش پیدا کنند.
وقتی کودک بداند هر شب چه مراحلی در انتظار اوست، تغییر فعالیت برایش قابل پیش‌بینی‌تر می‌شود.
اگر کودک برای غذا خوردن لجبازی می‌کند چه کنیم؟
غذا نیز یکی از حوزه‌های رایج اختلاف والد و کودک است.
بهتر است وعده‌های غذایی تا حد امکان در زمان‌های مشخص ارائه شوند و والد از تبدیل غذا به میدان جنگ خودداری کند.
می‌توانید چند گزینه سالم و مناسب سن کودک در اختیار او قرار دهید و اجازه دهید از میان آنها انتخاب کند.
همچنین بهتر است کودک را به خاطر غذا خوردن یا نخوردن با تهدید و تحقیر تحت فشار قرار ندهید.
اگر مشکل غذا خوردن شدید، طولانی یا همراه با نگرانی درباره رشد و دریافت مواد غذایی است، مشورت با پزشک کودک یا متخصص مربوطه مناسب است.
آیا لجبازی کودک همیشه طبیعی است؟
مخالفت و کج‌خلقی در کودکان خردسال می‌تواند بخشی از رشد باشد، اما شدت، تکرار و تأثیر آن بر زندگی کودک مهم است.
اگر رفتار کودک بسیار شدید است، به خودش یا دیگران آسیب می‌زند، در خانه و مهد یا مدرسه مشکلات جدی ایجاد می‌کند، یا والدین احساس می‌کنند دیگر قادر به مدیریت شرایط نیستند، بهتر است با متخصص اطفال یا متخصص سلامت روان کودک مشورت شود.
هدف از مراجعه، «برچسب زدن» به کودک نیست؛ بلکه پیدا کردن علت رفتار و دریافت راهنمایی متناسب با شرایط همان کودک است.
چند جمله کاربردی برای برخورد با کودک لجباز
والدین می‌توانند به جای جملات طولانی، از عبارت‌های کوتاه استفاده کنند:
به جای:
«چند بار باید بگم اسباب‌بازی‌هات رو جمع کن؟»
بگویید:
«وقت جمع کردن اسباب‌بازیه. خودت جمع می‌کنی یا با هم؟»
به جای:
«اگر گریه کنی اصلاً بهت چیزی نمی‌دم!»
بگویید:
«می‌دونم ناراحتی. وقتی آروم شدی درباره‌اش صحبت می‌کنیم.»
به جای:
«تو همیشه لجبازی می‌کنی.»
بگویید:
«الان با این کار موافق نیستی. بیا راه دیگه‌ای پیدا کنیم.»
به جای:
«اگر نزنی، بچه خوبی هستی.»
بگویید:
«عصبانی بودن اشکالی نداره، اما نباید کسی رو بزنی.»
۱۰ اشتباه رایج والدین هنگام برخورد با لجبازی کودک
۱. داد زدن
فریاد معمولاً به کودک مهارت کنترل احساسات را آموزش نمی‌دهد.
۲. تهدیدهای غیرقابل اجرا
اگر والد مرتب تهدیدی کند که هرگز اجرا نمی‌شود، اعتبار قوانین کاهش پیدا می‌کند.
۳. تغییر مداوم قوانین
قانونی که امروز ممنوع است و فردا آزاد، برای کودک قابل پیش‌بینی نیست.
۴. مقایسه با کودکان دیگر
مقایسه کودک با خواهر، برادر یا دوستانش راه مناسبی برای آموزش رفتار نیست.
۵. برچسب زدن
«لجباز»، «بد»، «بی‌ادب» و عبارت‌های مشابه مشکل رفتار را حل نمی‌کنند.
۶. توجه زیاد به رفتار نامطلوب
گاهی بحث طولانی والد، خودش تبدیل به نوعی توجه می‌شود.
۷. نادیده گرفتن رفتارهای خطرناک
رفتارهایی مانند زدن و گاز گرفتن باید مدیریت شوند.
۸. درخواست‌های مبهم
«خوب باش» برای کودک دستور مشخصی نیست.
۹. دستورهای پشت سر هم
وقتی والد مرتب دستورهای جدید می‌دهد، کودک ممکن است گیج شود.
۱۰. فراموش کردن نیازهای پایه
خستگی، گرسنگی و تغییرات ناگهانی برنامه می‌توانند زمینه کج‌خلقی را بیشتر کنند.
یک برنامه ساده روزانه برای کاهش لجبازی کودکان
برای شروع می‌توانید این الگو را امتحان کنید:
صبح:
برنامه صبح را تا حد امکان ثابت نگه دارید.
قبل از تغییر فعالیت:
چند دقیقه زودتر به کودک اطلاع دهید.
در طول روز:
برای رفتارهای مطلوب توجه و تشویق مشخص داشته باشید.
هنگام مخالفت:
احساس کودک را بشناسید و یک انتخاب محدود ارائه دهید.
هنگام رفتار خطرناک:
رفتار را آرام اما قاطع متوقف کنید.
بعد از آرام شدن:
درباره احساس و رفتار جایگزین صحبت کنید.
شب:
یک روتین آرام و قابل پیش‌بینی داشته باشید.
نقش پدر و مادر در کاهش لجبازی کودک
یکی از مهم‌ترین عوامل، هماهنگی والدین است.
اگر یک والد بگوید:
«این کار ممنوع است.»
اما والد دیگر بلافاصله اجازه دهد، کودک پیام‌های متفاوتی دریافت می‌کند.
لازم نیست والدین در همه جزئیات یکسان باشند، اما درباره قوانین اصلی بهتر است توافق داشته باشند.
CDC نیز تأکید می‌کند که قوانین خانوادگی زمانی بهتر عمل می‌کنند که مراقبان مختلف آنها را به شکل هماهنگ اجرا کنند.
مهم‌ترین نکته: کودک را دشمن خود ندانید
وقتی کودک بارها مخالفت می‌کند، ممکن است والد احساس کند فرزندش عمداً قصد مقابله دارد.
اما بهتر است به رفتار به‌عنوان یک پیام نگاه کنیم.
CDC در رویکرد خود به رفتار کودکان، رفتار را نوعی ارتباط و فرصتی برای ارتباط با کودک توصیف می‌کند.
گاهی پشت «نه!» کودک، یک پیام ساده وجود دارد:
«خسته‌ام.»
«می‌ترسم.»
«نمی‌دونم چطور بگم ناراحتم.»
«می‌خوام خودم انتخاب کنم.»
«هنوز آماده نیستم بازی رو تموم کنم.»
وقتی والد این پیام را بهتر درک کند، احتمال پیدا کردن راه‌حل مناسب نیز بیشتر می‌شود.
جمع‌بندی
لجبازی کودکان بخشی از تجربه بسیاری از خانواده‌هاست و به‌خصوص در سال‌های ابتدایی رشد، استقلال‌خواهی، احساسات شدید و محدود بودن مهارت‌های زبانی و خودتنظیمی می‌تواند به رفتارهای مقابله‌ای یا کج‌خلقی منجر شود.
بهترین واکنش معمولاً نه تسلیم شدن در برابر هر خواسته کودک است و نه برخورد خشن.
والد باید بتواند هم‌زمان مهربان و قاطع باشد.
احساس کودک را بپذیرید، اما برای رفتار خطرناک حد بگذارید. قوانین را کوتاه و روشن بیان کنید. انتخاب‌های محدود بدهید. برنامه روزانه را تا حد امکان قابل پیش‌بینی کنید. رفتارهای خوب را سریع و مشخص تشویق کنید و در برابر قوانین مهم ثبات داشته باشید. این اصول با توصیه‌های CDC و آکادمی اطفال آمریکا درباره فرزندپروری مثبت و انضباط سالم همخوانی دارد.
در نهایت، هدف تربیت کودک «اطاعت بدون چون‌وچرا» نیست؛ هدف این است که کودک به‌تدریج یاد بگیرد احساسات خود را بشناسد، خواسته‌هایش را بیان کند، محدودیت‌ها را بپذیرد و بدون آسیب زدن به خودش یا دیگران با ناکامی کنار بیاید.
سوالات متداول درباره لجبازی کودکان
۱. چگونه با کودک لجباز رفتار کنیم؟
آرام بمانید، علت رفتار را بررسی کنید، قوانین مشخص داشته باشید، انتخاب‌های محدود بدهید و در برابر قوانین مهم ثابت‌قدم باشید. از داد زدن، تحقیر و تنبیه بدنی خودداری کنید.
۲. آیا لجبازی در کودکان طبیعی است؟
مخالفت و کج‌خلقی در سال‌های ابتدایی زندگی می‌تواند بخشی از رشد استقلال و یادگیری تنظیم احساسات باشد. شدت و تداوم رفتار و تأثیر آن بر زندگی کودک اهمیت دارد.
۳. آیا باید لجبازی کودک را نادیده بگیریم؟
همه رفتارها نباید نادیده گرفته شوند. رفتارهای جزئی و غیرخطرناک ممکن است با کاهش توجه مدیریت شوند، اما رفتارهایی مانند ضربه زدن، گاز گرفتن و آسیب‌رساندن نیاز به مداخله دارند.
۴. چرا کودک دو ساله زیاد لجبازی می‌کند؟
کودک در این سن در حال تجربه استقلال بیشتر است و هم‌زمان هنوز مهارت کامل برای کنترل احساسات و بیان خواسته‌هایش ندارد. به همین دلیل مخالفت و کج‌خلقی می‌تواند بیشتر دیده شود.
۵. آیا داد زدن سر کودک باعث کاهش لجبازی می‌شود؟
داد زدن روش مناسبی برای آموزش کنترل احساسات نیست. بهتر است والد با آرامش، قانون و پیامد مشخص را توضیح دهد و رفتار مطلوب را آموزش دهد.
۶. وقتی کودک در فروشگاه لجبازی می‌کند چه کنیم؟
آرام بمانید، خواسته کودک را کوتاه و روشن پاسخ دهید و اگر تصمیم شما تغییر نمی‌کند، وارد بحث طولانی نشوید. در صورت رفتار خطرناک، کودک را از موقعیت دور کنید.
۷. چگونه کودک را از لجبازی هنگام خواب دور کنیم؟
یک روتین ثابت مانند مسواک، لباس خواب، قصه و خواب ایجاد کنید و پیش از پایان بازی یا فعالیت مورد علاقه، چند دقیقه زودتر به کودک هشدار دهید.
۸. آیا تنبیه بدنی برای کودک لجباز مناسب است؟
تنبیه بدنی، فریاد زدن و تحقیر کودک روش‌های توصیه‌شده برای مدیریت رفتار نیستند. راهکارهای مثبت، قوانین روشن و پیامدهای قابل پیش‌بینی گزینه‌های سالم‌تری برای آموزش رفتار هستند.
۹. چگونه به کودک یاد بدهیم خشم خود را کنترل کند؟
ابتدا احساس او را نام‌گذاری کنید، سپس رفتار قابل قبول را آموزش دهید. مثلاً بگویید: «می‌دونم عصبانی هستی؛ می‌تونی بگی عصبانی هستم، اما نمی‌تونی کسی رو بزنی.»
۱۰. چه زمانی برای لجبازی کودک باید از متخصص کمک گرفت؟
اگر رفتارها شدید، مداوم، آسیب‌زا یا مختل‌کننده زندگی خانوادگی، مهد یا مدرسه هستند، بهتر است با پزشک کودک یا متخصص سلامت روان کودک درباره شرایط مشخص فرزندتان مشورت کنید.
